|
Mapa Schröttera 1 : 150 000
Mapę Schröttera uważa się za najdokładniejszą mapę topograficzną Prus z przełomu XVIII/XIX w. Starsze mapy tego obszaru były przede wszystkim pracami osób prywatnych wspieranych i opłacanych przez urzędy. Już podczas rządów Wielkiego Księcia Elektora zorientowano się, że dotychczasowe mapy Prus nie były w stanie sprostać wymogom czasów; były one mniej lub bardziej udanymi przeróbkami wydrukowanych w roku 1576 tablic terenu Henneberga, których braków nie udało się zlikwidować także poprzez poszerzoną o Prusy Zachodnie mapę Hofmanna Regnum Brussiae. Z Wielkim Księciem Elektorem należy wiązać początki państwowego miernictwa. Podczas kiedy dzisiaj mapa służy w nie mniejszym stopniu celom naukowym, gospodarczym, politycznym i kulturalnym niż militarnym to w czasach nie tak bardzo odległych pilna potrzeba prowadzenia wojen była jedyną przyczyną wykonywania dokładnych pomiarów terenu. Wielki Książe Elektor jako pierwszy rozkazał systematycznie wymierzyć teren kraju i powstała pewna ilość odręcznie sporządzonych map. Jednak tylko niektóre z nich zostały wydrukowane. Związane było to z wysokimi kosztami, jednak decydującą przyczyną było to, że odwzorowanie terenu kraju traktowane było jako tajemnica państwowa. Mapy oryginalne w pierwotnej skali mogły się znaleźć w posiadaniu niewielu osób (instytucje wojskowe i najwyższe władze cywilne) i nie mogły być kopiowane. Istniało co najwyżej kilka odręcznie sporządzonych kopii. Utajnienie
map wielkoskalowych obowiązywało także w okresie późniejszym aż do początków wieku XX-go i dotyczyło wszystkich dobrych map państw europejskich.
Jako pracę poprzedzającą mapę Schröttera można uznać wykonaną w latach 1726-30 przez inżyniera kapitana Simona Generalną Mapę Królestwa Prus, która do końca XVIII-go wieku miała tworzyć pierwowzór dla wszystkich następnych map Starych Prus. Zarówno
jednak ją jak i wcześniejsze mapy Prus można potraktować jak świstek papieru bez najmniejszej prawidłowości, ponieważ sporządzano je bez gruntownych pomiarów i obserwacji. Prusy zdecydowały się zatem użyć wszelkich środków naukowych, technicznych i zdobyczy sztuki, aby przeprowadzić kompletne pomiary prowincji, a następnie w pomniejszonych rozmiarach wydrukować mapy. Tak narodziła się tzw. mapa
Schröttera.
Friedrich Leopold hrabia von Schrötter urodził się 1-go lutego 1743 roku w majątku Wohnsdorf / k. Friedland w Prusach Wschodnich. Wykazywał duże zdolności organizacyjne i szybko piął się po stopniach urzędniczej kariery. Odegrał wśród doradców Fryderyka Wilhelma III-go dużą rolę w procesie restauracji Państwa Pruskiego. Jak pruski minister wojny zlecił sporządzenie dokładnych map topograficznych tego obszaru.
Na początku lata 1796 roku personel mierniczy przystąpił do zadań pomiarowych. Przyjęto skalę 1:50 000. Mapy sporządzano w kolorze. Każdemu mierniczemu wyznaczono stałe punkty terenu przeznaczonego do pomiaru i przekazano
ewentualnie istniejące mapy. Nazwy miejscowości nie mogły być przytaczane według zwykłej wymowy lecz według pisowni w księgach wieczystych danego landu lub innych dokumentach. I biada mierniczemu, który pominął w lesie pojedynczy zakład przemysłowy (hutę szkła, piec wapienny, smolarnię), został on wtedy pociągnięty do odpowiedzialności karnej w wysokości 5 talarów! Dążono do tego, aby przedstawić teren kraju możliwie jak najdokładniej i sprostać wszystkim wymogom, które stawiali mapie geograf, urzędnik administracji i wojskowy. Do obowiązków mierniczego należała nie tylko działalność pomiarowa, ale także zbieranie informacji topograficznych. Byli oni kontrolowani przez dyrektora pomiarów topograficznych: docierał on do najważniejszych części mierzonego obszaru i teren
odwzorowany na mapie porównywany był z rzeczywistym krok po kroku, a wszystkie błędy zaznaczano w celu dokonania korekty. Na podstawie protokołu stwierdzano później, czy korekty rzeczywiście były przeprowadzane. Już w roku 1802 nastąpiło zakończenie prac pomiarowych i 133 karty brulionu , oraz 141 czystych rysunków zostało dostarczonych do izby kartograficznej w Berlinie. Po całkowitym zakończeniu pomiarów i sporządzeniu czystopisów rysunków nastąpiła w Berlinie kontrola linii siatek i dopasowanie krawędzi brulionu, aż dostarczono wyniki prac do publikacji. Pojedynczą kopię w kolorze i w skali 1:50 000 sporządzono tylko dla Królewskiej Izby Kartograficznej. Podjęto natomiast decyzję o wykonaniu zmniejszonego wydania czarno-białego w formie miedziorytu. Na tę ówczesną publikację zebrano 141 sekcji na
25 kartach i wykonano miedzioryt w skali 1 pruskiej mili do 2 000 reńskich prętów mierniczych (co po przeliczeniu równa się skali 1:150 000). Wykonywanie miedziorytu trwało od roku 1802 do 1810. Oryginalne płyty miedziorytnicze przetransportowano w trakcie wojen napoleońskich do Paryża i używane były w 19-tym wieku przez Francuzów do nowego druku, którego jakość oczywiście dokładnie odpowiadała kartom, które zostały wydrukowane w Berlinie w latach 1802-1810.
UWAGA: Mapy te dostępne są
wyłącznie w wersji elektronicznej, nagrywane na CD-Romach w postaci plików w formacie
.jpg
o rozdzielczości 400 dpi. Rozmiar plików wynosi od 25 do 45 Mb. Przy oglądaniu na monitorze o rozdzielczości
600x800 mapa widziana jest w skali ok. 1:40 000. Można je przeglądać za pomocą każdej
przeglądarki graficznej. Przy pomocy narzędzi graficznych takich jak np. Photo
Paint można zaś kadrować dowolny fragment mapy i drukować go na podręcznej
drukarce.
Pojedynczy arkusz ma rozmiar 90x55 cm. Jednak ponieważ na mapach Schröttera obszar poza
granicą Prus jest nie
odwzorowany, łączyliśmy ze sobą w wielu przypadkach po dwa arkusze,
aby powstała jedna ,,pełna'' mapa. Wskutek tego oryginalny podział na 25
sekcji zmieniliśmy na podział 15-częściowy. Mapy ,,podwójne'' kosztują
tyle samo co pojedynczy arkusz. Podczas składania zamówienia
(tam znajduje się też cennik) prosimy o podanie numerów arkuszy (np.:
s10, s21+25), które mają być nagrane na płytę.
|
